Menziarahi tanah perkuburan sering membuatkan hati menjadi sayu, lebih-lebih lagi apabila pusara yang diziarahi adalah milik ibu bapa, pasangan, anak, saudara atau insan yang pernah begitu dekat dengan kita. Ketika berdiri di sisi kubur, ramai yang secara spontan memberi salam sebelum menghadiahkan doa buat si mati.
Namun timbul persoalan, apakah hukum beri salam ketika ziarah kubur? Dan adakah orang yang sudah meninggal dunia sebenarnya mendengar salam yang kita ucapkan?
Dalam hal ini, Islam telah memberikan panduan yang jelas mengenai adab menziarahi perkuburan. Pada masa yang sama, persoalan sama ada si mati mendengar setiap ucapan orang yang hidup perlu difahami dengan berhati-hati kerana terdapat perincian dan perbezaan pandangan dalam kalangan ulama.
Memberi salam kepada penghuni kubur bukanlah amalan yang dibuat-buat. Sebaliknya, ia mempunyai sandaran daripada sunnah Rasulullah SAW.
Daripada Buraidah RA, Rasulullah SAW mengajar para sahabat supaya mengucapkan salam apabila memasuki kawasan perkuburan:
“Assalamu ‘alaikum ahlad-diyari minal mu’minina wal muslimin, wa inna insya-Allah bikum lahiqun, nas’alullaha lana wa lakumul ‘afiyah.”
Maksudnya:
“Salam sejahtera ke atas kamu wahai penghuni tempat ini daripada kalangan orang mukmin dan Muslim. Sesungguhnya kami, insya-Allah, akan menyusuli kamu. Kami memohon kepada Allah kesejahteraan untuk kami dan juga untuk kamu.”
Hadis ini diriwayatkan oleh Imam Muslim.
Malah Sayidatina Aisyah RA turut meriwayatkan bahawa Rasulullah SAW pernah pergi ke perkuburan Baqi’ lalu memberi salam kepada penghuninya serta memohon keampunan Allah SWT untuk mereka.
Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan juga menjelaskan bahawa antara adab ketika menziarahi kubur orang Islam ialah memberi salam dan mendoakan mereka.
Jadi tidak timbul persoalan bahawa memberi salam kepada ahli kubur sebagai sesuatu yang sia-sia atau pelik. Ia adalah sebahagian daripada adab yang diajar oleh Rasulullah SAW. Justeru, hukum beri salam ketika ziarah kubur mempunyai sandaran yang jelas daripada sunnah.
Persoalan ini memerlukan sedikit pencerahan.
Terdapat dalil yang menunjukkan bahawa orang yang telah meninggal dunia mempunyai kehidupan alam barzakh yang berbeza daripada kehidupan manusia di dunia. Namun bagaimana keadaan pendengaran mereka dan sejauh mana mereka mendengar percakapan orang hidup merupakan perkara ghaib yang tidak boleh dipastikan hanya berdasarkan sangkaan.
Sebahagian ulama berpandangan bahawa si mati boleh mendengar dalam keadaan tertentu dengan izin Allah SWT berdasarkan beberapa hadis. Pada masa yang sama, ulama turut berbeza pandangan sama ada kemampuan mendengar itu berlaku secara umum atau hanya dalam keadaan tertentu yang disebut dalam nas.
Oleh sebab itu, kita tidak seharusnya terlalu mudah membuat kesimpulan bahawa “orang dalam kubur mendengar semua yang kita cakap” sebagaimana orang hidup mendengar perbualan.
Perkara yang pasti ialah Rasulullah SAW sendiri mengajar umatnya memberi salam kepada penghuni kubur. Maka seorang Muslim boleh melakukan sunnah tersebut tanpa perlu mengetahui secara tepat bagaimana salam itu diterima atau didengar oleh mereka.
Hal-hal berkaitan alam barzakh berada dalam pengetahuan Allah SWT.
Satu lagi perkara penting yang perlu difahami ialah memberi salam kepada ahli kubur tidak bermaksud kita digalakkan berbual panjang dengan si mati seolah-olah mereka masih hidup bersama kita.
Lebih-lebih lagi, memberi salam tidak boleh disamakan dengan meminta pertolongan, meminta rezeki, meminta jodoh atau meminta sesuatu hajat daripada penghuni kubur.
Salam yang dianjurkan Rasulullah SAW mengandungi penghormatan, peringatan tentang kematian dan doa kepada Allah SWT untuk penghuni kubur.
Doa dan permohonan sebagai suatu bentuk ibadah tetap ditujukan kepada Allah SWT.
Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan turut menjelaskan bahawa isu mengirim salam kepada seseorang yang telah meninggal dunia melalui orang lain merupakan perkara yang mempunyai perincian dan khilaf. Mereka cenderung berpandangan tidak perlu mengirim salam melalui orang lain kerana tidak terdapat nas sahih yang jelas mengenai amalan tersebut terhadap orang biasa sebagaimana terdapat dalil khusus berkaitan Rasulullah SAW.
Ini berbeza dengan seseorang yang datang sendiri menziarahi perkuburan dan mengucapkan salam, kerana perbuatan tersebut memang mempunyai sandaran daripada hadis sahih.
Sebenarnya ziarah kubur bukan sahaja memberi manfaat kepada si mati melalui doa yang dipanjatkan kepadanya, malah ia memberi peringatan yang sangat besar kepada orang yang masih hidup.
Rasulullah SAW sendiri menganjurkan umat Islam menziarahi kubur kerana ia dapat mengingatkan seseorang kepada akhirat.
Di hadapan kubur, seseorang akan menyedari bahawa sebanyak mana pun harta dikumpulkan, setinggi mana pun kedudukan dikejar dan selama mana pun usia diberikan, akhirnya manusia akan kembali kepada Allah SWT.
Sebab itu antara adab menziarahi kubur ialah menjaga tingkah laku, tidak melakukan perkara sia-sia, tidak duduk atau memijak kubur serta menghormati kawasan perkuburan. Mufti Wilayah turut menyenaraikan memberi salam ketika memasuki tanah perkuburan sebagai antara adab ziarah yang digariskan oleh para ulama.
Kesimpulannya, hukum beri salam ketika ziarah kubur adalah amalan yang disyariatkan dan mempunyai sandaran daripada sunnah Rasulullah SAW.
Mengenai persoalan sama ada ahli kubur mendengar salam kita, terdapat pandangan ulama yang menyatakan bahawa mereka boleh mendengar dalam keadaan tertentu dengan izin Allah SWT. Bagaimanapun, kita tidak boleh menetapkan bahawa mereka mendengar segala percakapan manusia seperti orang hidup kerana perkara tersebut termasuk dalam urusan alam barzakh dan perkara ghaib.
Yang lebih selamat ialah berpegang kepada perkara yang jelas diajar Rasulullah SAW: beri salam, doakan keampunan serta kesejahteraan untuk mereka dan jadikan ziarah kubur sebagai peringatan bahawa kita juga akan menyusuli mereka suatu hari nanti.
Kerana apabila berdiri di hadapan sebuah pusara, sebenarnya bukan hanya mereka yang telah pergi sedang kita ingati. Kita juga sedang mengingatkan diri sendiri bahawa kehidupan dunia ini mempunyai penghujungnya.
++Untuk berita dan artikel terkini. Jangan lupa ikuti kami di media sosial rasmi kashoorga, Instagram, Facebook & TikTok
